An toàn trong không gian hạn chế

Tai nạn trong không gian hạn chế

Đã có quá nhiều tai nạn trong không gian hạn chế mà tôi được biết xảy ra, từ năm này qua năm khác, ở Việt Nam, Thái Lan và ngay cả ở Canada. Một số ví dụ:

  • Xuống giếng hoặc cạn hoặc có nước: có lẽ thường thấy nhất, rất nhiều trường hợp ở Việt Nam, Thái Lan, Canada
  • Xuống hố ga: nhiều trường hợp kể cả ở Tp HCM.
  • Xuống hầm cá: 4 thuyền viên của một tàu cá ở Bà Rịa-Vũng Tàu tử vong.
  • Xuống khoang tàu cá:trường hợp ở Bạc Liêu, 2 người tử von, 3 người khác hôn mê
  • Xuống hầm tàu thủy: trường hợp ở Quy Nhơn, 3 người tử vong.
  • Xuống khoang ballast của một tàu thủy bị nạn: rường hợp ở Thừa Thiên-Huế: 3 thợ lặn tử vong, 4 người khác ngạt thở.
  • Vào đường ống: trường hợp ở Tp HCM, hai người tử vong trong đường ống có đường kính 600 mm.
  • Vào hầm chứa nước hấp cá: trường hợp ở Phú Yên, 5 người tử vong kể cả 1 chuyên gia người Thái Lan. (Xem hình dưới, trái)
  • Ở Trung Quốc: một phụ nữ đánh rơi điện thoại di động xuống hầm phân. Người chồng mở nắp hầm phân chui xuống rồi bị bất tỉnh. Mẹ của người chồng lao xuống cứu, rồi người bố chồng xuống, kế tiếp 2 người hàng xóm xuống. Kết quả là 2 người chết, 4 người ngất xỉu được cứu sống. Lúc xảy ra sự cố hầm phân đang chứa chất thải cao đến khoảng đầu gối, và tất cả nạn nhân ở bên trong hầm chưa đến 5 phút thì ngất đi.(Xem hình dưới, phải)

Hien truong beTrong rất, rất nhiều trường hợp, người thứ nhất vào không gian hạn chế rồi ngất xỉu, người thứ hai vào cứu cũng bị như thế, rồi người kế tiếp cũng thế. Hậu quả là có thể có tới dăm ba người tử vong trong một vụ. Người ta tổng kết các tai nạn và ước tính 60% số người tử vong là người muốn cứu hộ: 1 người bị nạn kéo người muốn cứu cũng bị nạn.

Gieng nuoc B._GOODTai nạn trong không gian hạn chế cũng đi vào văn học, như trong truyện tự thuật Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên của bà Laura Ingalls Wilder, khi cha của bà lúc còn bé cùng người bạn đào giếng nước.  Cha của Laura biết phải thắp ngọn nến đưa xuống giếng trước, nhưng ông bạn của cha chủ quan không làm thế, nên bị ngất xỉu. May là họ đã làm ròng rọc thô sơ nhưng dùng có hiệu quả để cứu hộ (Xem hình vẽ minh họa.)

Nhận định không gian hạn chế

Không gian hạn chế là không gian kín toàn phần hoặc một phần, có các đặc điểm:

  • không được thiết kế hoặc có chủ đích cho con người sinh hoạt;
  • có lối vào hoặc lối ra bị hạn chế do vị trí, kích cỡ hoặc cách tiếp cận;
  • có mối nguy cho sức khỏe và an toàn đối với người vào, do một hay nhiều yếu tố sau:
  • thiết kế, cách xây dựng, vị trí hoặc bầu không khí;
  • vật liệu hoặc chất liệu trong đó;
  • loại hình công việc trong đó; hoặc
  • các nguy cơ về cơ học, quy trình và an toàn.

Không gian hạn chế có thể ở dưới hoặc trên mặt đất. Có thể tìm thấy không gian hạn chế ở bất kỳ nơi làm việc nào. Dù cho tên gọi như thế, không gian hạn chế không nhất thiết có kích thước nhỏ. Không gian hạn chế thường bắt buộc công nhân phải leo lên xuống, hoặc qua lại, hoặc có vị trí làm việc thiếu thoải mái.

Vì thế, các loại hình không gian hạn chế rất đa dạng như chỉ ra trong Hình.

Vi du khong gian han che 2.jpgHình: Ví dụ về không gian hạn chế, trái qua phải và trên xuống dưới:
Đường hầm – Giếng – Hố ga
Kho lạnh – Khoang tàu – Bể ngầm
Bồn chứa – Cống – Phui đào

Nguy cơ

Nguy cơ thường gặp nhất là do hít phải khí Carbon đioxit – CO2 và/hoặc khí Carbon monoxit – CO. Cả hai loại khí này đều không mùi và không màu, vì thế nạn nhân không thể phát hiện.

  • Carbon đioxit phát sinh từ sự phân hủy của chất hữu cơ: trong lớp đất ở đáy giếng, trong cá ở các hầm cá, bể làm những mắm… Vì nặng hơn không khí nên CO2 tích tụ ở phần đáy của không gian hạn chế. Do lý do này mà người vào không gian hạn chế thoạt đầu không có vấn đề gì, xuống đến đáy thì mới bị chóng mặt, mệt mỏi, giảm thị lực, nên khó leo lên, và khiến cho việc cứu hộ khó khăn ở độ sâu.
  • Carbon monoxit thường là sản phẩm của việc đốt nhiên liệu không trọn vẹn, hiện diện trong khói và khí thải. Nhiều tai nạn ngủ trong ô tô trong khi nổ máy xe và mở điều hòa là do carbon monoxit. Một số tai nạn do đốt than trong phòng ngủ đóng kính cửa vào mùa lạnh ở miền Bắc cũng là trường hợp tương tự.

Phương pháp phòng chống trong dân gian

Hầu hết trường hợp cho thấy khi đào giếng thì không có chuyện gì. Đào xong giếng, một thời gian sau xuống có thể bị tai nạn. Đó là vì khí CO2 được phát sinh mỗi ngày một ít, lâu dần tích tụ ở đáy tạo nồng độ nguy hiểm.

Kinh nghiệm của thợ đào giếng có hiểu biết là dùng nến hoặc đèn dầu thả xuống đáy giếng, nếu đèn bị tắt là thiếu ôxy. Có người thả xuống chim hoặc chó, mèo: cột vào đầu dây và thả con vật xuống dần dần. Nhưng làm như thế có thể bị quy tội bạo hành với động vật!

Nếu biết giếng thiếu an toàn, người ta bẻ nhiều nhánh lá cây tươi cột vào dây thả xuống, kéo lên liên tục, mục đích cho lá nhả khí ôxy. Hoặc có thể che miệng giếng, dùng quạt để quạt mạnh đẩy không khí xuống giếng. Nơi có điện thì cột dây đưa quạt máy xuống.

Trường hợp đào giếng gặp đá phải dùng chất nổ để phá đá, khi nổ xong, ít nhất 24 giờ sau mới được xuống giếng. Đó là vì khi sử dụng chất nổ, lượng ôxy dưới giếng bị đốt, ngược lại khí lưu huỳnh tồn tại trong giếng rất cao, người thợ giếng không có kinh nghiệm nôn nóng xuống ngay rất dễ dẫn đến tử vong.

Cần phiếu công tác trên công trường

Không gian hạn chế đòi hỏi phiếu công tác có một trong những đặc điểm sau:

  • Có nguy cơ chứa không khí độc hại;
  • Có chất liệu (như đất cát) với nguy cơ trùm lấp người vào;
  • Có hình dạng khiến cho người vào có thể bị kẹt hoặc ngạt thở; hoặc
  • Có mối nguy nghiêm trọng khác về sức khỏe và an toàn.

Không gian hạn chế không đòi hỏi phiếu công tác khi không có khả năng nguy gây thương vong cho người vào. Nhà thầu phải đảm bảo không có mối nguy hiểm nào do bầu không khí hoặc yếu tố khác.

Tổ chức công việc không gian hạn chế trên công trường

Có bốn bên chuyên trách:

Người vào không gian hạn chế để làm việc

  • Kiểm tra nhằm biết chắc không gian hạn chế được thoáng khí, hiểm họa được cô lập, trống trải à đủ an toàn để làm việc.
  • Chấp hành nghiêm chỉnh những điều lệ và quy trình an toàn.
  • Dùng phương tiện bảo hộ cá nhân.
  • Phải thoát ra ngay khi người hỗ trợ ra lệnh, không hỏi lý do tại sao.

Người hỗ trợ: túc trực bên ngoài không gian hạn chế suốt quá trình công việc bên trong.

  • Giám sát người vào ra, đảm bảo an toàn cho họ.
  • Kiểm tra chất lượng không khí trước và trong khi làm việc.
  • Kiểm soát sự tiếp cận không gian hạn chế.
  • Có hành động ứng phó tùy trường hợp đòi hỏi.
  • Kêu gọi sự giúp đỡ khẩn cấp nếu cần.
  • Lưu trữ những báo cáo công việc, như những kết quả kiểm tra, người vào/ra, v.v.

Người giám sát: chỉ đạo tổng thể.

  • Kiểm tra để đảm bảo đầy đủ sự bảo vệ cho nhân công, và tất cả nguy cơ đã biết được xử lý.
  • Đảm bảo rằng mọi người thấu hiểu những nguy hiểm tiềm tàng.
  • Chủ trì buổi họp khởi động công tác.
  • Kiểm tra để đảm bảo công tác ứng phó đã sẵn sàng trước khi công nhân đi xuống.
  • Kiểm tra để biết chắc tất cả mọi ngưới đều đã đi lên cuối mỗi ca làm việc.
  • Soạn và lưu trữ hồ sơ công việc, như kết quả kiểm tra chất lượng không khí, danh sách người xuống làm việc, v.v.

Quy trình trên công trường

  • Giải thích cho công nhân rõ về những hiểm họa.
  • Áp dụng quy trình an toàn, ban hành Phiếu Công tác.
  • Bố trí người hỗ trợ liên tục.
  • Đảm bảo sự thoáng khí, như dùng quạt gió.
  • Kiểm tra thường xuyên chất lượng không khí: công trường bắt buộc phải có máy đo khí độc cầm tay.
  • Bố trí người và phương tiện cứu hộ.
  • Hút khí độc và khói ra ngoài nếu cần.
  • Cần có kỷ luật chặt chẽ: mọi người phải tuân thủ các chỉ dẫn.

May do khi doc 2Hình: máy đo khí độc cầm tay, có thể đo 4 loại khí độc: CO, CO2, LEL (gây cháy, nổ), H2S, có thể chỉ nồng độ khí trên màn hình; có thể cảnh báo nồng độ nguy hiểm bằng âm thanh, cảnh báo rung, cảnh báo bằng đèn LED nhấp nháy.

Chuẩn bị

  • Dựng biển báo ở lối ra vào không gian hạn chế.
  • Đặt rào chắn vững chắc đủ để chặn người ngã vào hố mở. Ở đường giao thông phải đặt rào chắn thật vững chắc và thêm người điều khiển giao thông để ngăn chặn xe cộ lao xuống hố
  • Đặt biển cảnh báo nơi người qua lại nhìn thấy được. Biển phải ghi hiểm họa và hành động yêu cầu.
  • Đậy các lỗ hỗng không dùng đến.
  • Phải chuẩn bị phương tiện an toàn cho cả khi vào, khi ra và lúc khẩn cấp.
  • Có thể dùng thang leo để vào ra lúc bình thường. Tuân thủ mọi tiêu chí kỹ thuật an toàn của thang.
  • Chuẩn bị sẵn sàng tháp tời và đai an toàn toàn thân để giải cứu nạn nhân trong trường hợp có sự cố.

Xuong ho ga 2

Thiết bị

Cần thiết:

  • Máy đo khí độc cầm tay
  • Bình chữa cháy
  • Túi sơ cứu
  • Phương tiện liên lạc
  • Thiết bị cứu hộ

Trong không gian có hiểm họa cháy nổ:

  • Dụng cụ không tạo tia lửa
  • Đèn chống nổ

Kết luận

Tai nạn trong không gian hạn chế có thể xảy ra rất nhanh ở độ sâu theo chiều đứng hoặc ở trong sâu theo chiều ngang. Vì bị hạn chế về không gian nên một khi xảy ra thì rất khó cứu hộ nếu không có quy trình làm việc đúng cách và chuẩn bị sẵn tất cả thiết bị cần thiết.

Diệp Minh Tâm

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *